NA 3.9

[ Capitulum III 9 cum discipulis legendum]

Quis et cūiusmodī fuerit quī in prōverbiō fertur equus Sēiānus; et quālis color equōrum sit quī "spādīcēs" vocantur; dēque istīus vocābulī ratiōne.

1 Gāvius Bassus in commentāriīs suīs, item Iūlius Modestus in secundō quaestiōnum cōnfūsārum historiam dē equō Sēiānō trādunt dignam memoriā atque admīrātiōne: 2 Gnaeum Sēium quempiam scrībam fuisse eumque habuisse equum nātum Argīs in terrā Graeciā, dē quō fāmā cōnstāns esset, tamquam dē genere equōrum prōgenitus foret, quī Diomēdīs Thrācis fuissent, quōs Herculēs Diomēde occīsō ē Thrāciā Argos perdūxisset. 3 Ēum equum fuisse dīcunt magnitūdine invīsitātā, cervīce arduā, colōre poenicēō, flōrā et comantī iubā, omnibusque aliīs equōrum laudibus quoque longē praestitisse; sed eundem equum tālī fuisse fātō sīve fortūna ferunt, ut, quisquis habēret eum possidēretque, ut is cum omnī domō familiā fortūnīsque omnibus suīs ad interneciōnem dēperīret. 4 Itaque prīmum illum Gnaeum Sēium, dominum ēius, ā M. Antōniō, quī posteā triumvirum reīpūblicae cōnstituendae fuit, capitis damnātum miserandō suppliciō affectum esse; eōdem tempore Cornēlium Dolābellam cōnsulem in Syriam proficīscentem fāmā istīus equī adductum Argos dēvertisse cupīdineque habendī ēius exārsisse ēmissēque eum sēstertiīs centum mīlibus; sed ipsum quoque Dolābellam in Syriā bellō cīvīlī obsessum atque interfectum esse; mox eundem equum, quī Dolābellae fuerat, C. Cassium, quī Dolābellam obsēderat, abdūxisse. 5 Ēum Cassium posteā satis nōtum est victīs partibus fūsōque exercitū suō miseram mortem oppetīsse; deinde post Antōnium post interitum Cassiī partā victōriā equum illum nōbilem Cassiī requīsīsse et, cum eō potītus esset, ipsum quoque posteā vīctum atque dēsertum dētestābilī exitiō interīsse. 6 Hinc prōverbium dē hominibus calamitōsīs ortum dīcīque solitum: "ille homō habet equum Sēiānum". 7 Eādem sententia est illīus quoque veteris prōverbiī, quod ita dictum accēpimus: "aurum Tolōsānum". Nam cum oppidum Tolōsānum in terrā Galliā Quīntus Caepiō cōnsul dīripuisset multumque aurī in ēius oppidī templīs fuisset, quisquis ex eā dīreptiōne aurum attigit, miserō cruciābilīque exitū perit. 8 Hunc equum Gāvius Bassus vīdisse Argīs refert haut crēdibilī pulcritūdine vigōreque et colōre exūberantissimō. 9 Quem colōrem nōs, sīcuti dīxī, "poeniceum" dīcimus, Graecī partim phoinika, aliī spadika appellant, quoniam palmae termes ex arbore cum frūctū āvulsus "spādīx" dīcitur.